Kent Hakkı – İlişkili Mevzuat

Son güncelleme tarihi: 24 Mayıs 2022 

A- ULUSAL MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasa

Madde 23 ile bir kentte yerleşme; Madde 56 ile sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama; Madde 57 ile çevre şartlarını gözeten bir planlama dahilinde konut ihtiyacını karşılamak gibi düzenlemelerle, tüm ulusal kent hakkı mevzuatı açısından bağlayıcı esasları düzenler.

Belediye Kanunu

Belediyenin kuruluşunu, organlarını, yönetimini, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usûl ve esaslarını düzenler.

Bilgi Edinme Hakkı Kanunu

Kent yönetimlerinin işleyişine dair bilgi edinmek isteyen hemşerilerin bu kapsamdaki haklarını düzenler.

Büyükşehir Belediyesi Kanunu

Büyükşehir belediyesi yönetiminin hukukî statüsünü düzenlemek, hizmetlerin plânlı, programlı, etkin, verimli ve uyum içinde yürütülmesine dair esasları düzenler.

ÇED Yönetmeliği

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinde uyulacak idari ve teknik usul ve esasları düzenlemektir.

Çevre Kanunu

Bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını dair kuralları düzenler.

Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği

İnsanların maruz kaldığı çevresel gürültüye yönelik esas ve usulleri kapsayıp kişilerin huzur ve sükûnunun, beden ve ruh sağlığının bozulmaması için gerekli önlemlerin alınmasını amaçlar.

Çocuk Koruma Kanunu

Korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların korunmasına, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasına ilişkin usûl ve esasları düzenler.

Dernekler Kanunu

Kentte yaşayan vatandaşların örgütlenme özgürlüğü bakımından çeşitli amaçlarla kurulabilecekleri derneklerin hangi esaslarla faaliyet gösterebileceğini düzenler.

Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun

Kamu kurum ve kuruluşlarından yazılı olarak talepte bulunmak ve başvuru yapmak amacıyla verilecek dilekçelerin idare ve vatandaşlar bakımından esaslarını düzenler.

Engelliler Hakkında Kanun

Engellilerin sağlık, eğitim, rehabilitasyon, istihdam, bakım ve sosyal güvenliğine ilişkin sorunlarının çözümü ile her bakımdan gelişmelerini ve önlerindeki engelleri kaldırmayı sağlayacak önlemleri alarak topluma katılımlarını sağlamak ve bu hizmetlerin koordinasyonu için gerekli usulleri düzenler.

Geçici Koruma Sağlanan Yabancıların Çalışma İznine Dair Yönetmelik

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 91 inci maddesi uyarınca geçici koruma sağlanan yabancıların çalışmalarına ilişkin usul ve esasları belirler.

Geçici Koruma Yönetmeliği

Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış̧, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma amacıyla kitlesel olarak Türkiye sınırlarına gelen veya sınırları geçen yabancılardan, uluslararası koruma talebi bireysel olarak değerlendirmeye alınamayanlara sağlanabilecek geçici koruma işlemlerinin usul ve esasları ile bu kişilerin Türkiye’ye kabulü̈, Türkiye’de kalışı, hak ve yükümlülükleri, Türkiye’den çıkışlarında yapılacak işlemleri, kitlesel hareketlere karşı alınacak tedbirleri ve ulusal ve uluslararası kuruluşlar arasındaki işbirliğiyle ilgili hususları düzenler.

Hayvanları Koruma Kanunu

Hayvanların acı, ıstırap ve eziyet çekmelerinin önlenmesini, rahat yaşamalarını ve onlara iyi muameleyle yaklaşılmasını amaçlar.    

İl Özel İdaresi Kanunu

İl özel idaresinin kuruluşunu, organlarını, yönetimini, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları düzenler.

İl Özel İdaresi ve Belediye Hizmetlerine Gönüllü Katılım Yönetmeliği

İl özel idaresi ve belediye hizmetlerinin yürütülmesinde hemşehrilerin gönüllü katılımına ilişkin usul ve esasları düzenler.

İmar Kanunu

Yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların hangi esaslara göre yapılacağını düzenler.

İnsan Ticaretiyle Mücadele ve Mağdurların Korunması Hakkında Yönetmelik

İnsan ticareti suçunun önlenmesi, insan ticaretiyle mücadele, insan hakları kapsamında Türk vatandaşı ve yabancı ayrımı gözetilmeksizin insan ticareti mağdurlarının korunması, yabancı mağdura ikamet izni verilmesi ve mağdurlara sunulacak destek hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirler.

Kabahatlar Kanunu

Kabahatlere ilişkin genel ilkeleri, bunlara uygulanabilecek idarî yaptırımların türleriyle sonuçları, söz konusu yaptırım kararlarına karşı kanun yolunu ve yaptırım kararlarının yerine getirilmesine ilişkin esasları düzenler.

Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik

Göç İdaresi Genel Müdürlüğüne bağlı kabul ve barınma merkezleri ile geri gönderme merkezlerinin kurulması, yönetimi, işletilmesi, işlettirilmesi, işlettirilmeye ilişkin protokol esaslarının belirlenmesi, bu merkezlerde verilecek hizmetlerin çeşit ve niteliği, denetimi, kurumlar arası işbirliği ile çalışanların görev ve sorumluluklarıyla, mali konulara ilişkin usul ve esasları belirler.

Kadın Konukevlerinin Açılması ve İşletilmesi Hakkında Yönetmelik

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına, belediyelere, il özel idarelerine ve sivil toplum kuruluşlarına ait kadın konukevlerinin açılışı, işleyişi, hizmetin çeşit ve niteliği, denetimi, kurumlar arası işbirliği ile çalışanların görev ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları belirler.

Kat Mülkiyeti Kanunu

Katlı olarak tamamlanmış yapıların bağımsız bölümlerine ilişkin esasları düzenler.

Kent Konseyi Yönetmeliği

Hemşehrilik bilincinin geliştirilmesi, kentin hak ve hukukunun korunması, sürdürülebilir kalkınma, sosyal yardımlaşma ve dayanışma, saydamlık ve benzeri ilkeleri hayata geçirmeye çalışan kent konseylerinin çalışma usul ve esaslarını düzenler.

Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik

Milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı, tabiatı koruma alanı ve sulak alanların tescil, onay ve ilanı ile tabiat varlığı, doğal sit alanı ve özel çevre koruma bölgelerinin tespit, tescil, onay, değişiklik ve ilanına dair usul ve esasları düzenler.

Köy Kanunu

Köy yerel yönetimlerine ilişkin idari usul ve esasları düzenler.

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu

Korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirleyip bunlarla ilgili olarak yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenler.

Milli Parklar Kanunu

Ulusal ve uluslararası düzeyde değerlere sahip milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarının seçilip belirlenmesine, özellik ve karakterleri bozulmadan korunmasına, geliştirilmesine ve yönetilmesine ilişkin esasları düzenler.

On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

İl sınırları Büyükşehir Belediyesi sınırları olmak üzere yeni kurulan Büyükşehir Belediyelerini, il özel idaresi, köy ve belde belediyelerinin tüzel kişiliğinin ortadan kaldırılışını düzenler.

Orman Kanunu

Ormanlara korunması ve düzenlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenler.

Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği

Türkiye’nin karasal sınırları ve kıta sahanlığı dâhilinde yer alan sulak alanların korunması, yönetimi ve geliştirilmesi ile bu konuda görevli kurum ve kuruluşlar arasında işbirliği ve koordinasyonun esaslarını düzenler.

Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri Hakkında Yönetmelik

Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM)’nin kuruluş, işleyiş ve yürüteceği işlemlere ilişkin usul ve esaslar ile ŞÖNİM’de çalışacak personelin görev, yetki ve sorumluluklarını belirler.

Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu

Demokratik ve barışçıl amaçlarla yapılacak her türlü gösteri ve yürüyüşün hangi esaslara göre yapılacağını düzenler.

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun

Tüketicilerin haklarının korunmasına dair usulleri düzenler.

Türk Ceza Kanunu

Yaşam Hakkı, Mülkiyet Hakkı, Barış İçinde Bir Arada Yaşama Hakkı gibi hakların ihlali durumunda gerçek kişilerin karşılaşacakları yaptırımları düzenler.

Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği

Adli yardımla ilgili usul ve esasları düzenler. Adli yardımın amacı, bireylerin hak arama özgürlüklerinin önündeki engelleri aşmak ve hak arama özgürlüğünün kullanımında eşitliği sağlamak üzere, avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanların avukatlık hizmetlerinden yararlandırılmasıdır.

Türk Medeni Kanunu

Taşınmazların mülkiyeti, kullanımı ve zilyetliğine ilişkin esasları düzenler.

Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi ve Uluslararası Koruma Statüsüne Sahip Kişilerin Çalışmasına Dair Yönetmelik

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca başvuru sahibi, mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü̈ sahibi sayılan yabancıların Türkiye’de çalışmalarına ilişkin usul ve esasları belirler.

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Yabancıların Türkiye’ye girişleri, Türkiye’de kalışları ve Türkiye’den çıkışları ile Türkiye’den koruma talep eden yabancılara sağlanacak korumanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenler.

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik

Yabancıların Türkiye’ye girişleri, Türkiye’de kalışları ve Türkiye’den çıkışları ile Türkiye’den koruma talep eden yabancılara sağlanacak korumanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenler.

Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun

Kültür ve tabiat varlıklarını koruma kurullarınca sit alanı olarak tescil ve ilan edilen bölgeler ile bu bölgelere ait koruma alanlarının, bölgenin gelişimine uygun olarak yeniden inşa ve restore edilerek, bu bölgelerde konut, ticaret, kültür, turizm ve sosyal donatı alanları oluşturulmasına dair esasları düzenler.

 

B- ULUSLARARASI MEVZUAT

Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Doğal Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi

Avrupa Konseyi’ne üye devletlerle sözleşmeye taraf diğer devletlerin yabani flora ve faunayı ve bunların yaşama ortamlarını koruması, özellikle birden fazla devletin işbirliğini gerektirenlerde işbirliğinin geliştirilmesini amaçlayan 1984 tarihli, Türkiye’nin de taraf olduğu sözleşmedir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Avrupa Konseyi üyesi devletler arasında, özellikle temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin esasları düzenler.

Avrupa Kentli Hakları Bildirgesi ve Avrupa Kentsel Şartı – I

Avrupa Konseyi’ne üye ve ve Şart’ın imzacısı devletler için ortak bir kent politikası üretmek amacıyla oluşturulan, sözleşme statüsünde olmayan belgedir.

Avrupa Kentsel Şartı II: Yeni Bir Kentlilik için Manifesto

Kentsel Şart-I’in ardından yaşanan zorlu yerel ve küresel sorunlar ile hızlanan kentsel gelişimi dikkate alarak, Şart’ın ilk halindeki bazı ilkeleri yeniden tanımlamaya, bunları tamamlamaya ve güncellemeye dönük bir bildirge ve Şarttır.

Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı
Özerk Yerel Yönetim kavramını, bunun kapsamını, dayanaklarını, ilkelerini ve bileşenlerini düzenleyen, Türkiye’nin de taraf olduğu Şarttır.

Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi

Biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülmesine dair esasları düzenler.

BM, “İnsan Haklarının Korunması ve Geliştirilmesi Konusunda Yerel Yönetimlerin Rolü” başlıklı nihai raporu (A/HRC/30/49)

İnsan haklarının korunup geliştirilmesi alanında yerel yönetimlerin rolünü tarif eden, iyi uygulamalara yer veren, kavramsal çerçeve olarak “insan hakları şehirleri”ni benimseyen, tavsiye niteliğinde metindir. 

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme

Çocukların korunması ve haklarıyla ilgili devlet, toplum ve yetişkinlere ilişkin yükümlülükleri düzenler.

Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme

BM Genel Kurulu tarafından kabul edilen haliyle imzacı devlet vatandaşlarının işçi hakları, sağlık hakkı, eğitim hakkı gibi çeşitli ekonomik, sosyal ve kültürel haklarını düzenler.

Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme

İmzacı devletlerin engellilerle ilgili yükümlülüklerini düzenler.

European Charter for the Safeguarding of Human Rights in the City

Kent hakkını kolektif bir hak olarak tarif ve kabul eden, yerel yönetimlerin kent sakinleri için daha erişilebilir ve etkin olmasını hedefleyen, Avrupa kent yönetimleri, STK’lar ve insan hakları uzmanları arasındaki diyalogla oluşturulup taraflarca benimsenmiş şarttır.   

Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi

Bütün canlıların doğal haklara sahip olduğunu, bu hakların küçümsenmesi ya da göz ardı edilmesinin doğa üzerinde ciddi zararlar doğurup insanların hayvanlara karşı suç işlemesine sebebiyet vereceğini, insanlar tarafından hayvanlara saygı gösterilmesinin bir insanın bir diğerine gösterdiği saygıdan ayrı tutulamayacağını beyan eden bildirgedir.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 1948 yılında yayınlanan bildirge, üye devletlerin temel hak ve özgürlüklere yönelik yükümlülüklerini düzenler.

Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Uluslararası Sözleşmesi (CEDAW)

İmzacı devletlerin kadın ve erkekler arası eşitliği sağlamasına yönelik alması gereken tedbir ve yükümlülükleri düzenler.

Medeni ve Siyasal Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme

İmzacı devletlerin kişi ve toplulukların medeni ve siyasal haklarına dair yükümlülüklerini düzenler.

Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşme

Mültecilerin hukuki statüsü, taraf devletlerin yükümlülükleri ve mültecilerin hak ve yükümlülüklerini düzenler.

Ramsar Sözleşmesi

Özellikle su kuşları yaşama ortamı olarak uluslararası öneme sahip sulak alanların korunmasını ve sürdürülebilir kullanımını sağlamayı amaçlayan uluslararası sözleşmedir.

Saint Denis Declaration (on Safeguarding of Human Rights in the City)

2012 yılında toplanan “Kent Hakkı için Yerel Yönetimler 1. Dünya Zirvesi”nde kabul edilen bildirgedir. 

Tuzla Declaration (on Safeguarding of Human Rights in the City)

Kentte İnsan Haklarının Korunmasına dair Avrupa Şartı’nın yedinci konferansında (2010) benimsenen, şehirleri Avrupa’nın geçmişi, bugünü ve geleceği olarak gören, yerel düzeyde insan haklarının korunup geliştirilmesine dair deneyimlerin paylaşılmasının önemini vurgulayan bildirgedir.  

Yaya Hakları Bildirgesi

Avrupa Parlamentosu tarafından 1988 yılında kabul edilmiş olan ve trafikte yayaların haklarına dair usul ve esasları düzenleyen bildirgedir.

World Charter for the Right to the City

Bütün kent sakinleri için toplumsal ve ekonomik refahın güçlendirilmesi ve kentler ve kentleşme üzerine yeniden düşünülmesi için ilerlemeci bir çerçeve sunan, kent hakkını dönüşüm için bir çağrı olarak kabul eden şarttır.

 

 

 

 

 

 

 

Font boyutlandır
Kontrast
İzmir Kent Hakkı Merkezi